Raqamli to‘lov tizimlarining byudjet daromadlariga va naqd pulsiz iqtisodiyotga ta’siri

Abstract

Ushbu tadqiqotda Payme, Click, Uzum kabi raqamli to‘lov tizimlarining O‘zbekiston misolida davlat byudjeti daromadlariga hamda naqd pulsiz iqtisodiyotga ko‘rsatgan ta’siri o‘rganiladi. Maqolada avvalo mavzu bo‘yicha ilmiy-adabiy manbalar tahlil qilingan, so‘ngra Markaziy bank, Iqtisodiyot va moliya vazirligi va Soliq qo‘mitasi kabi rasmiy manbalardan olingan statistik ma’lumotlar tahliliy jihatdan ko‘rib chiqilgan. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, oxirgi yillarda elektron to‘lovlar hajmining keskin o‘sishi tufayli O‘zbekistonda naqd pulsiz to‘lovlar ulushi rekord darajada oshib, pul massasi tarkibida naqd pulning ulushi 19% dan ham pastga kamaygan [1]. Bu raqamli to‘lovlarning aholi va tadbirkorlik subyektlari orasida keng tarqalganini hamda iqtisodiyotning “naqd pulsizlashuvi” tezlashayotganini tasdiqlaydi. Davlat byudjeti daromadlari ham raqamlashtirish evaziga sezilarli o‘sishga erishmoqda - masalan, 2025 yilning birinchi yarmida byudjet daromadlari o‘tgan yilga nisbatan 19,2% ga oshdi [2]. Tadqiqot yakunida raqamli to‘lov tizimlarining byudjet barqarorligini mustahkamlash, soliqlarning yig‘iluvchanligini oshirish va iqtisodiyotda shaффоflikni ta’minlashdagi ijobiy roli xulosa qilinadi. Shuningdek, O‘zbekistonda naqd pulsiz iqtisodiyotga o‘tish jarayonini jadallashtirish bo‘yicha takliflar berilib, raqamli infratuzilmani yanada rivojlantirish, aholining moliyaviy savodxonligini oshirish va raqamli to‘lovlar ekotizimini takomillashtirish zarurligi ta’kidlanadi.